BARSKA KORNJAČA, Emys orbicularis (Linnaeus, 1758)
Barska kornjača (Emys orbicularis) je jedina domaća vodena kornjača u Srbiji. Nastanjuje uglavnom stajaće i sporotekuće kopnene vode sa gustom vodenom i priobalnom vegetacijom, kao i pogodnim mestima za sunčanje. Za opstanak populacija barske kornjače je neophodno da u blizini vodene površine koju nastanjuju postoji zemljište pogodno za kopanje gnezda i polaganje jaja.
Odrasle jedinke barske kornjače najčešće dostižu dužinu oklopa od 12 do 15 cm. Leđni deo oklopa, glava, ekstremiteti i rep su u osnovi tamno obojeni (u nijansama zelene boje), sa više ili manje izraženim žutim pegama ili šarama u vidu kratkih linija. Obojenost trbušnog dela oklopa može biti od žute do crne boje.
Prosečan životni vek barske kornjače u prirodnim uslovima je oko 15 godina, a procenjuje se da mogu živeti i preko 40 godina. Mlade kornjače se uglavnom hrane sitnim životinjama, dok su odrasle jedinke svaštojedi. Najčešće se hrane ribom, vodozemcima, zglavkarima kao što su insekti i rakovi, mekušcima, biljnom hranom i algama.
Period aktivnosti barske kornjače je od marta do oktobra, ali u najvećoj meri zavisi od temperature okoline. Tokom zime nastupa period smanjene fizičke i fiziološke aktivnosti, koji barske kornjače provode ukopane u mulju na dnu vodenog korita. Sezona parenja počinje u proleće, a ženke polažu jaja tokom kasnog proleća i početkom leta, u rupe koje iskopaju u blizini vodenog dela staništa. Prosečan broj jaja u leglu se razlikuje između različitih populacija, a može biti od četiri do deset. Najčešće imaju jedno leglo u toku godine, ali broj legala može biti i veći.
Barska kornjača je jedinstvena i važna vrsta koja igra veoma važnu ulogu u očuvanju ravnoteže naših vodenih ekosistema. Nažalost, suočavamo se sa izazovima kao što su gubitak i fragmentacija staništa, nestajanje pogodnih mesta za gnežđenje, kao i smrtnost kornjača usled gaženja prilikom prelaska saobraćajnica.
Prema kriterijumima Međunarodne unije za zaštitu prirode (engl. International union for conservation of nature, IUCN) barska kornjača je, na globalnom nivou označena kao potencijalno ugrožena vrsta (engl. Near Threatened, NT). Pored toga, vrsta se navodi u Prilozima II i IV Direktive o staništima Evropske unije, kao i na Prilogu II Bernske konvencije. Uz međunarodnu zaštitu, barska kornjača je strogo zaštićena u Republici Srbiji. Na osnovu IUCN kriterijuma, barska kornjača je u Crvenoj knjzi faune Srbije II – Gmizavci, označena kao vrsta bez dovoljno podataka (engl. data deficient, DD) na nacionalnom nivou. Imajući u vidu sve ove podatke, jasno je da barska kornjača bez sumnje predstavlja jednu od prioritetnih vrsta za zaštitu.
